عوارض مصرف الکل آنچنان زیاد است که مصرف این ماده روانگردان هفتمین عامل خطر مرگومیر در سراسر جهان است. الکل یک ماده روانگردان است که هشیاری فرد را تغییر داده و ادراکات و رفتار او را دگرگون میکند.
نوشیدنیهای الکلی بر اثر عمل تخمیر از انواع غلات (مثل جو، گندم، برنج)، سبزیجات و میوهها به دست میآیند. عمل تخمیر یک فرایند طبیعی است که طی آن یک مخمر هوازی روی موادی که قرار است از آن الکل تهیه شود، قرار داده میشود.
این مخمر مواد قندی را تجزیه کرده و از نشاسته موجود در آن تغذیه میکند که طی این فرایند این روانگردان تهیه میشود. برای آشنایی بیشتر با الکل همچنین میتوانید مطالب زیر را بخوانید.
در مقادیر کم، الکل میتواند خلقوخوی شما را بهبود بخشد، اما با مصرف بیشتر، بینایی، مهارتهای حرکتی، حافظه و قضاوت شما را مختل میکند.
مشکلات و بیماریهایی که از طریق مصرف الکل به بدن وارد میشود را بهسختی میشود درمان کرد. چرا که در طول زمان الکل بهصورت پنهان به اعضای درونی بدن آسیبهایی را وارد میکند و بیماری زمانی معلوم میشود که بهصورت کلی آن عضو ازکارافتاده باشد.
میزان اعتیاد و وابستگی به الکل برای افراد مختلف، متفاوت است. اما بهطورکلی در صورت مصرف الکل شود، تواناییهای جسمی و روحی فرد کاهشیافته و روابط اجتماعی او دچار اختلالاتی میشود.
در متابولیسم بدن، کبد الکل را متابولیزه میکند. اما این عضو از بدن تنها میتواند مقدار کمی را در یکزمان متابولیزه کند؛ بنابراین طبق CDC، هر میزان الکل اضافی در بدن شما به گردش در میآید.
چه در حال خوردن یک مارتینی باشید یا ویسکی، فرقی ندارد. اثرات الکل تا حد زیادی به مقدار مصرف شما بستگی دارد و نه به نوع الکلی که مینوشید.
مصرف بلندمدت الکل میتواند بر نیمکرههای مغز آسیب جدی وارد کند، به صورتی که حافظه را تقریباً نابود میکند. یادآوری و بهخاطرآوردن مسائل حتی در حد یک خواب کوتاه برای فرد الکلی تقریباً غیرممکن میشود.
در ادامه این مطلب میخواهیم با عوارض مصرف الکل و تأثیری که الکل بر بدن میگذارد بیشتر آشنا شویم. پس تا پایان این مطلب با کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر همراه باشید.
زمانی که الکل مصرف میکنید چه اتفاقی میافتد؟
قبل از این که وارد جزئیات مربوط به عوارض مصرف الکل و مشروبات الکلی شویم، بیاییم از نحوه عملکرد الکل روی بدن صحبت کنیم و بگوییم بعد از مصرف آن، چه اتفاقاتی در بدن میافتد.
روشی که الکل روی هر کسی تأثیر میگذارد، به عوامل زیادی بستگی دارد از جمله سن، وزن، جنسیت، وضعیت سلامت، میزان تحمل، انتظارات فرد، وضعیت خلق، نحوه سوختوساز بدنی ترکیبشدن با سایر مواد ممکن است اثرات این مواد را تشدید کرده و در نتیجه عوارض نامطلوب آنها را افزایش میدهد.
زمانی که شخص مشروبات الکلی با درصدهای گوناگون مصرف میکند، ۱۰ درصد از آن توسط معده و مابقی در روده بزرگ و کوچک جذب خواهد شد.
بین ۳۰ تا ۹۰ دقیقه پس از مصرف، غلظت آن در خون بالا میرود. الکلهای جذب شده توسط این اندامها، به خون راه پیدا کرده و از طریق عروق در تمام بدن پخش میشوند. در این حین، فعالیتهای مربوط به مغز و نخاع با سرعت کمتری انجام میگیرد.
۴۵ دقیقه تا یک ساعت بعد از مصرف، غلظت الکل در خون به حداکثر میزان خود میرسد و فرد مصرفکننده اصطلاحاً مست خواهد شد.
البته زمان رسیدن به حالت مستی، اوج غلظت الکل در خون و مواردی ازاینقبیل، تنها در شرایط پایدار و ثابت اتفاق میافتد و به عوامل متعددی وابسته است که در ادامه به بعضی از آنها اشاره میکنیم:
سن، وزن، سطح سلامت، میزان تحمل، سوختوساز بدن، وضعیت اخلاقی، حالات روحی و تمامی موارد مرتبط به شرایط جسمانی مصرفکننده، پر یا خالی بودن معده شخص در زمان مصرف الکل و مقدار مصرف مشروبات الکلی توسط شخص در یک نوبت بستگی دارد.
مسمومیت الکلی
مسمومیت الکلی موقعی اتفاق میافتد که فرد بیشتر از توانِ پردازش بدنش الکل مصرف کند. در این حالت احتمال آسیب به مخچه، مغز، کبد و کلیه وجود دارد.
علائم مسمومیت الکلی شامل آشفتگی ذهنی، مشکل در حفظ هوشیاری، استفراغ، تشنج، مشکل در تنفس، ضربان قلب آهسته، پاسخهای عصبی مختل مانند: عدم رفلکس (که از خفگی جلوگیری میکند) و دمای بسیار پایین بدن است.
مصرف بیش از حد الکل میتواند منجر به آسیب دائمی مغز یا مرگ شود.
عوارض مصرف الکل
الکل فعالکننده گیرندههای گاما آمینوبوتیریک اسید GABA ، دوپامین و سروتونین در سیستم عصبی مرکزی CNS است و فعالیت گیرنده گلوتامات و کانالهای کلسیم با ولتاژ را مهار میکند.
گیرندههای گاما مهاری هستند و گیرندههای گلوتامات تحریکی هستند؛ بنابراین الکل یک ماده افسردگی قوی CNS است.
از دیگر عوارض مصرف الکل این است که حافظه فرد خیلی زود تحتتأثیر قرار گرفته و قید و بندهای زیادی از رفتارهای او برداشته میشود که ممکن است در این حالت دست به رفتارهایی بزند که منجر به پشیمانی بعدی گردد و حتی ممکن است بعداً بهخاطر نیاورد که او این رفتار را انجام داده است.
بهطورکلی میتوان گفت الکل دارای یک سری اثرات کوتاهمدت و بلندمدت است که در ادامه میبینید:
اثرات و عوارض مصرف الکل کوتاهمدت
- تغییرات خلقی
- لکنتزبان
- ازبینرفتن تعادل
- حالت تهوع
- مشکل در تمرکز
- ضعیفشدن بینایی و شنوایی
- افزایش فشارخون
- تغییر در دمای بدن
- قضاوت ضعیف
- حافظه و توجه ضعیف
اثرات و عوارض مصرف الکل بلندمدت
- بیماریهای کبد
- مشکلات گوارشی
- سوءتغذیه
- افسردگی
- مشکلات قلبی
- احتمال سکته
- فشارخون بالا
- هپاتیت الکلی
- مشکلات جنسی
- آسیب دائمی به مغز
- آسیبهای عصبی
- بیماریهای کبدی
- کاهش تراکم استخوان
- تشدید عوارض دیابت
- ضعف در سیستم ایمنی
- سرطان دهان، کبد، پستان، مری، حنجره و گلو
اثرات الکل بر ارگانهای مختلف بدن
تأثیر الکل بر روی بدن هر شخص میتواند متفاوت باشد، سن، جنس، نژاد، وزن بدن، وضعیت سلامت جسمی و مصرف داروها از عواملی هستند که مشخص میکنند چه میزان از الکل میتواند باعث ایجاد علائم مصرف در افراد مختلف شود.
بااینحال از برجستهترین عوارض الکل بر اندامهای مختلف بدن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تأثیر مصرف الکل بر مغز
مغز معمولاً اولین ارگانی است که تحتتأثیر الکل قرار خواهد گرفت. احساس سرخوشی و آرامش اولین چیزی است که با مصرف نصف یک واحد نوشیدنی الکلی اتفاق میافتد. با مصرف بیشتر الکل کنترل فرد بر تکلم، تعادل، حرکت و رفتار کاهش مییابد.
مصرف الکل میتواند ارتباط معمول بین مغز و بدن را مختل کند. به همین دلیل حفظ هماهنگی در بدن دشوارتر میشود و به دنبال آن، حفظ تعادل هم سخت میشود. به همین خاطر است که رانندگی بعد از مصرف الکل ممنوع است.
با افزایش الکل به دوبرابر حد مجاز در خون، دست و پاها شروع به بیحسی یا مورمورشدن میکند. بیشتر افراد معمولاً برای ایستادن و راهرفتن مشکل پیدا میکنند و ممکن است دچار سرگیجه، تهوع و استفراغ شوند.
استفراغکردن در حالت مستی با خطر ورود محتویات معده به درون ریهها همراه است. از دیگر عوارض مصرف الکل در صورت نوشیدن زیاد آن میتوان به ازدستدادن هوشیاری و اشکال در تنفس (به دلیل تأثیر بر مرکز تنفس در مغز) اشاره کرد.
اگر میزان الکل به بیش از چهار برابر حد مجاز در خون برسد، ممکن است فرد به کما رفته و تنفس او متوقف شود. برای اکثر افراد رسیدن الکل به پنج برابر حد مجاز در خون میتواند باعث مرگ شود.
در کنار این مسائل، حافظهٔ بلندمدت هم تحتتأثیر مصرف بیش از حد الکل قرار میگیرد. به بیان بهتر انتقال اطلاعات به حافظهٔ بلندمدت دشوارتر میشود.
ازدستدادن توانایی در تمرکز و ناتوانی در گرفتن تصمیمهای منطقی یکی دیگر از عوارض مصرف الکل در سیستم عصبی مرکزی است.
تحتتأثیر مصرف الکل در بلندمدت، ممکن است لوب پیشانی یا قدامی آسیب ببیند. کارکرد مسائلی چون کنترل هیجانات و احساسات، حافظهٔ کوتاهمدت، قضاوت و… مربوط به این قسمت از مغز است.
بهطورکلی میتوان گفت سوءمصرف الکل میتواند زمینهساز بروز آسیبهای دائمی مغز شود. به دنبال این آسیبهای دائمی خطر ابتلا به اختلالات جدیتری چون سندرم ورنیکه – کورساکوف بیشتر میشود. این سندرم در کنار مشکلات دیگری که به وجود میآورد، حافظه را تحتتأثیر قرار میدهد.
عوارض مصرف الکل بر کبد
کبد یکی از اعضای حیاتی بدن است که صدها وظیفۀ مهم بر عهده دارد. اما نقش اصلی کبد در بدن خنثیکردن مواد سمی مختلفی است که مصرف میکنید. از همین رو کبد شما میتواند بهشدت در مقابل عوارض مشروبات الکلی آسیبپذیر باشد.
ازجمله این آسیبها و مضرات الکل برای کبد میتوان به چرب شدن کبد، هپاتیت (یرقان) الکلی، تغییر بافت کبد بهصورت فیبروز و سیروز کبدی (مرگ سلولهای کبدی و کوچکشدن کبد) اشاره کرد.
عوارض مصرف الکل و ایجاد سرطان
تحقیقات الکل را با تعدادی از سرطانها از جمله سرطان سینه، کبد و روده بزرگ مرتبط دانسته است. الکل ممکن است رشد تومورهای سرطانی را تحریک کرده و پیشرفت و تهاجمی تومورها را تقویت کند.
الکل و ایجاد پوکیاستخوان
نوشیدن زیاد الکل با افزایش خطر ابتلا به پوکیاستخوان، بهویژه در زنان جوان، مرتبط است. نوشیدن الکل بیش از حد در اوایل بزرگسالی میتواند بزرگسالان جوان را از رسیدن به اوج توده استخوانی خود باز دارد.
اثرات الکل بر دستگاه گوارش
بعد از اینکه فرد تحتتأثیر الکل قرار میگیرد، علائم گوارشی بهوضوح ظاهر میشوند. هر چه بیشتر به نوشیدن ادامه دهید، آسیب بیشتری به بدن وارد میشود.
نوشیدن بیش از حد میتواند به روده آسیب برساند و هضم غذا و جذب مواد مغذی مهم را برای بدن دشوار کند. نوشیدن زیاد میتواند منجر به احساس سیری دائمی، نفخ، گازگرفتگی و حتی اسهال شود.
اثرات الکل بر قلب
مصرف سنگین الکل فرد را در برابر ناراحتیهای قلبی آسیبپذیر ساخته و احتمال حملات قلبی، سکته و فشارخون را در افراد افزایش میدهد.
عوارض الکل بر پانکراس
یکی دیگر عوارض مصرف الکل، ازکارانداختن عضو حیاتی در بدن به نام پانکراس یا لوزالمعده است. زمانی که شخص بهصورت مداوم از مشروبات الکلی استفاده میکند، باعث ایجاد اختلال در کار این عضو میشود و اجازه نمیدهد قند خون را تنظیم یا به هضم غذا کمک کند.
عوارض جسمی مصرف الکل چیست؟
عوارض جسمی مصرف الکل میتواند از مشکلات خفیف تا بیماریهای جدی و تهدیدکننده زندگی متغیر باشد. مهمترین عوارض جسمی مصرف الکل عبارتاند از:
- آسیب کبدی: الکل میتواند باعث بیماریهای کبدی مانند کبد چرب، هپاتیت الکلی و سیروز کبدی شود.
- مشکلات گوارشی: التهاب معده، زخم معده و مشکلات پانکراس از عوارض مصرف الکل است.
- اختلال در سیستم عصبی مرکزی: مصرف زیاد الکل باعث کاهش عملکرد مغز، اختلال در تعادل و هماهنگی حرکتی، مشکلات حافظه و کاهش هوشیاری میشود.
- آسیب قلبی: مصرف طولانیمدت الکل میتواند منجر به فشارخون بالا، بیماریهای قلبی و نارسایی قلب شود.
- ضعف سیستم ایمنی: الکل سیستم ایمنی بدن را ضعیف کرده و فرد را مستعد ابتلا به عفونتها میکند.
- مشکلات تنفسی: مصرف سنگین و مزمن الکل میتواند بر عملکرد ریهها تأثیر منفی بگذارد.
- کاهش تراکم استخوان: افزایش خطر پوکیاستخوان و شکستگیها از عوارض مصرف طولانیمدت الکل است.
- اختلالات هورمونی و جنسی: الکل میتواند باعث کاهش هورمونهای جنسی و مشکلات باروری شود.
- افزایش خطر سرطان: مصرف مزمن الکل با افزایش خطر ابتلا به سرطانهای مختلف مانند سرطان دهان، گلو، مری، کبد و پستان مرتبط است.
عوارض روانی مصرف الکل
عوارض روانی مصرف الکل نیز میتوانند بسیار گسترده و تأثیرگذار باشند. مهمترین عوارض روانی الکل عبارتاند از:
- افسردگی و اضطراب: مصرف مزمن الکل میتواند باعث بروز یا تشدید افسردگی و اضطراب شود.
- اختلالات خواب: الکل ممکن است خوابآلودگی ایجاد کند؛ اما کیفیت خواب را کاهش داده و باعث بیخوابی مزمن شود.
- کاهش تمرکز و حافظه: مصرف الکل عملکرد مغز را مختل کرده و باعث مشکلات حافظه و تمرکز میشود.
- تغییرات خلقی و رفتار: الکل میتواند باعث تحریکپذیری، پرخاشگری، نوسانات خلقی شدید و حتی رفتارهای خشونتآمیز شود.
- اختلال در تصمیمگیری: مصرف الکل قضاوت و تصمیمگیری منطقی را مختل میکند و باعث رفتارهای پرخطر میشود.
- توهم و هذیان: در موارد مصرف شدید و طولانیمدت، ممکن است فرد دچار توهم یا هذیان شود.
- وابستگی روانی: الکل میتواند باعث وابستگی روانی شود که فرد بدون مصرف احساس اضطراب، بیقراری و نیاز شدید به الکل دارد.
- افزایش خطر خودکشی: افرادی که الکل مصرف میکنند، بهخصوص کسانی که افسردگی دارند، در معرض خطر بالاتر اقدام به خودکشی هستند.
- سندروم محرومیت الکلی (الکلیسم): ترک ناگهانی الکل در افراد معتاد میتواند منجر به علائمی مثل اضطراب شدید، هذیان، تشنج و حتی مرگ شود.
درمان وابستگی به الکل چگونه انجام میشود؟
وابستگی به الکل یک بیماری پیچیده است که نیاز به درمان تخصصی و چندمرحلهای دارد. اولین قدم، سمزدایی تحتنظر پزشک است تا الکل بهصورت ایمن از بدن خارج شود و علائم خطرناک ترک کاهش پیدا کند. بعد از آن، مشاوره و رواندرمانی به فرد کمک میکند تا ریشههای اعتیادش را بشناسد و راههای مقابله با وسوسههای مصرف دوباره را یاد بگیرد.
گاهی برای کاهش میل به الکل یا کنترل علائم ترک، پزشک داروهایی را تجویز میکند که روند ترک را آسانتر میکنند.
در نهایت، ترک الکل یک مسیر بلندمدت است و نیاز به پیگیری مستمر دارد تا از بازگشت به مصرف جلوگیری شود.
با درمان درست و حمایت مناسب، فرد میتواند زندگی سالم و بدون الکل را تجربه کند.
جمعبندی
مصرف الکل نهتنها سلامت جسمی و روانی شما را تهدید میکند، بلکه میتواند زندگی شما و اطرافیانتان را بهطور جدی تحتتأثیر قرار دهد.
عوارض کوتاهمدت و بلندمدت الکل از تغییرات خلقی و مشکلات حافظه تا بیماریهای خطرناک کبد، قلب و مغز را شامل میشود و وابستگی به آن درمان تخصصی و حمایت مداوم نیاز دارد.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان با مصرف الکل مشکل دارید، هرچه زودتر اقدام کنید تا مسیر درمان و بازسازی زندگی سالم را آغاز نمایید.
کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر با تیم متخصص و برنامههای جامع درمانی آماده است تا شما را در هر مرحله از این مسیر همراهی کند. درمان وابستگی به الکل یک راه طولانی اما ممکن است و ما اینجا هستیم تا کمک کنیم آن را با موفقیت پشت سر بگذارید.
همین امروز با کلینیک ترک اعتیاد طلوعی دیگر تماس بگیرید و قدم اول را برای بازگشت به زندگی سالم و پرامید بردارید!
سوالات متداول
- آیا هر کسی که الکل مصرف میکند ممکن است معتاد شود؟
وابستگی به الکل بستگی به عوامل ژنتیکی، محیطی و روانی دارد، اما هر مصرف مکرر و زیاد میتواند خطر اعتیاد را افزایش دهد. - علائم اولیه وابستگی به الکل چیست؟
افزایش تحمل نسبت به الکل، میل شدید به نوشیدن، بیقراری در زمان عدم مصرف و کاهش کنترل روی میزان نوشیدن از علائم مهم هستند. - آیا ترک الکل بدون کمک پزشکی امکانپذیر است؟
ترک الکل به ویژه در موارد شدید میتواند خطرناک باشد و نیاز به نظارت پزشکی برای کاهش علائم ترک و جلوگیری از عوارض جدی دارد. - چه مدت طول میکشد تا عوارض مصرف الکل بهبود یابد؟
بسته به میزان مصرف و مدت زمان وابستگی، بهبودی میتواند هفتهها تا ماهها طول بکشد و نیازمند پیگیری و حمایت مداوم است.
