خواب باکیفیت یکی از مهمترین پایههای سلامت جسم و روان است و هرگونه اختلال در آن میتواند اثرات گستردهای بر انرژی روزانه، تمرکز، خلق و حتی سیستم ایمنی بدن داشته باشد. مصرف الکل بهعنوان یکی از رایجترین مواد روانگردان در سطح جهان، علاوه بر تأثیرات کوتاهمدت مانند آرامش و کاهش استرس، تأثیر قابلتوجهی بر ساختار و کیفیت خواب دارد. بسیاری افراد معتقدند نوشیدن الکل قبل از خواب میتواند خواب را راحتتر کند، اما تحقیقات علمی نشان میدهد که این تصور نادرست است و الکل با اختلال در چرخه طبیعی خواب، کاهش مرحله REM و افزایش بیداریهای شبانه، کیفیت خواب را به طور قابلتوجهی کاهش میدهد.
در مطالب قبلی درباره اینکه تاریخچه الکل در ایران و جهان و الکلیسم چیست؟ صحبت کردیم. در ادامه این مطلب برای آشنایی بیشتر با تأثیرات الکل و اینکه ببینیم تأثیر الکل بر خواب چگونه است؟ با کلینیک طلوعی دیگر، بهترین کلینیک ترک اعتیاد تهران همراه باشید.
مصرف الکل تأثیرات گستردهای بر سلامت جسم و روان دارد و آگاهی درباره عوارض مصرف الکل میتواند به تصمیمگیری بهتر کمک کند. الکل علاوه بر اینکه روی کبد و سیستم گوارش تأثیر میگذارد، تأثیر الکل بر مغز نیز قابلتوجه است و میتواند حافظه، تمرکز و تصمیمگیری را تحتتأثیر قرار دهد.
وقتی فرد تصمیم به ترک الکل میگیرد، ممکن است با علائم ترک الکل مواجه شود. این علائم شامل اضطراب، بیخوابی، تعریق، لرزش دستها و در موارد شدیدتر حملات تشنجی یا هذیان هستند. شدت و مدتزمان علائم بسته به میزان مصرف و مدتزمان اعتیاد متفاوت است و معمولاً ترک الکل چند روز طول میکشد؟ تا علائم اولیه کاهش یابند، اما فرایند کامل ترک و بازگشت به تعادل روانی ممکن است هفتهها طول بکشد.
ترک الکل و افسردگی نیز ارتباط نزدیکی دارند، زیرا کاهش مصرف الکل میتواند باعث بروز یا تشدید موقت علائم افسردگی شود. به همین دلیل، حمایت روانشناسی و مراقبت پزشکی نقش مهمی در مدیریت علائم و پیشگیری از بازگشت به مصرف دارد.
مصرف الکل و بیخوابی
مطالعات علمی نشان میدهند افرادی که الکل را بهصورت کوتاهمدت یا بلندمدت مصرف کردهاند، تجربه خواب آنها چه در دوران مصرف و چه پس از ترک الکل، به شکل قابلتوجهی مختل میشود. اختلالات خواب این افراد بیشتر مربوط به حفظ کیفیت خواب شبانه است تا زمان به خوابرفتن؛ یعنی مشکل اصلی آنها بیداریهای مکرر شبانه و کاهش عمق خواب است، نه دیر به خوابرفتن.
مصرف الکل با تأثیر مستقیم بر سیستم عصبی مرکزی باعث ایجاد آرامش موقت و خوابآلودگی میشود و ممکن است تمرکز فرد را کاهش دهد. بااینحال، این اثر کوتاهمدت همراه با اختلال در مراحل عمیق خواب، منجر به کاهش کیفیت کلی خواب شبانه میشود. خواب ناکافی و بیکیفیت بهتدریج میتواند بر عملکرد روزانه، تمرکز، حافظه و حتی سلامت روان فرد تأثیر منفی بگذارد.
بهطورکلی، نوشیدن الکل موجب میشود فرد نتواند خواب عمیق و بازسازیکننده داشته باشد. حتی درصورتیکه فرد بهراحتی به خواب برود، بیداریهای مکرر در طول شب، کاهش مرحله REM و نوسانات در چرخه طبیعی خواب رخ میدهد. این مشکلات ممکن است در مراحل اولیه مصرف آشکار نشوند، اما با مصرف منظم و ایجاد وابستگی، اختلالات خواب به یک مشکل مزمن تبدیل میشوند.
از منظر نوروبیولوژیک، الکل باعث اختلال در انتقالدهندههای عصبی مسئول تنظیم خواب مانند گابا و گلوتامات میشود و بنابراین چرخه طبیعی خواب دچار اختلال میگردد. همچنین، کاهش تنش عضلانی ناشی از اثر آرامبخش الکل میتواند موجب بروز خر و پف در خواب شود، حتی زمانی که فرد دچار خواب کوتاه و بیکیفیت است.
انواع بیخوابی
بسیاری از افرادی که اختلال بیخوابی دارند، قبل از این که به الکل وابسته شوند بیخوابی هم داشتهاند. در واقع بیخوابی مزمن ۱۰ تا ۱۵ درصد از جمعیت بزرگسال را تحت تأثیر قرار میدهد. انواع بیخوابی شامل موارد زیر است:
- شروع بیخوابی: مشکل در به خواب رفتن
- بیخوابی نگهداری: عدم توانایی در نگهداشتن خواب شبانه، یعنی بیدار میشوید و نمیتوانید دوباره بخوابید.
- بیخوابی حاد: یک دوره کوتاه از مشکلات خواب که بیشتر به دلیل یک اتفاق یا تجربه زندگی استرسزا ایجاد میشود.
- بیخوابی مزمن: مشکلات اتفاقی یا خواب ماندن حداقل سه شب در هفته به مدت سه ماه یا بیشتر.
- بیخوابی همراه: نوعی بیخوابی همراه با بیماری دیگری مانند افسردگی یا اضطراب است که خواب را نیز مختل میکند.
تأثیر الکل بر خواب
عوامل متفاوتی بر عوارض مصرف الکل تأثیرگذار است که پنج عامل زیر تأثیر بسیار زیادی در بروز عوارض سوءمصرف الکل و میزان شدت آنها دارد:
- سن
- جنس
- شرایط فیزیکی
- میزان مصرف
- مدت مصرف
بعد از مصرف مشروبات الکلی، این نوشیدنی وارد دستگاه گوارش و گردش خون شده و احساس آرامش در فرد به وجود میآورد. بسته به شرایطی که در بالا به آن اشاره شد، عوارض خاصی را در جسم و روان مصرفکننده ایجاد میکند.
تحقیقاتی که از سال ۱۹۳۰ درباره رابطه الکل و بیخوابی انجام شده، حاکی از آن است افرادی که قبل از خواب الکل مصرف میکنند، دچار عارضه تأخیر در خواب میشوند. به این معنا که وقتی به رختخواب میروند، زمان بیشتری برای به خوابرفتن آنها نیاز است.
چرا که تأثیر الکل در زمان خواب کم شده و آن احساس خوابآلودگی و آرامش اولیه به او منتقل نمیشود. دلیل آن هم بهخاطر فعالیت کبد در شب است.
تشدید تأثیر الکل بر بیخوابی
بعضیها برای کاهش تنشهای روزانه، به سوءمصرف الکل پناه میبرند. تا به آرامش روانی و ذهنی رسیده و بتوانند در شبهنگام به خوابی راحت و عمیق فروروند. اما باید دانست برخلاف این تصورات، مصرف الکل میتواند باعث ایجاد اختلال خواب در افراد شده و موجب بیخوابی و پریشانی فرد شود. بهطورکلی مصرف الکل میتواند تأثیرات مختلفی بر کیفیت خواب بگذارد که مهمترین آنها عبارتاند از:
- نداشتن خواب عمیق و کامل
- افزایش مدتزمان بیداری در طول شب
- طولانیشدن مدتزمان به خوابرفتن
توجه داشته باشید که تأثیر الکل بر خواب همیشه بلادرنگ بعد از مصرف ایجاد نمیشود و حتی ممکن است در بعضی افراد مصرف الکل قبل از خواب به بهتر خوابیدن آنها کمک کند. بر اساس مطالعاتی که بر تأثیر الکل بر خواب انجام شده، مشخص شده که نوشیدن الکل قبل از خواب بهسرعت تأثیرات خود را بر روی کیفیت خواب ازدستداده و منجر به بیخوابی در افراد میشود.
آیا مشروب باعث خوابآلودگی میشود؟
برای آشنایی بیشتر تأثیر الکل بر خواب بهتر است ابتدا با مراحل خواب از نظر علمی آشنا شوید؛ مرحله REM و NREM. در مرحله NREM در طی زمانی حدوداً ۹۰ دقیقه عضلات بدن فرد شل شده، ضربان قلب کاهشیافته، تنفس آهستهتر میشود و مغز آرامآرام به خواب فرومیرود.
در مرحله بعد یعنی مرحله REM فرد حالاتی را تجربه میکند که در بیداری اتفاق میافتند. مثلاً سطح تنفس و ضربان قلب او بالا میرود، حرکات سریع چشم اتفاق میافتد و… که انسان اغلب در این مرحله خواب میبیند.
تأثیر الکل بر خواب، میتواند خواب REM را کاهش میدهد. مصرفکنندگان الکل معمولاً دچار اختلال در خوابیدن میشوند. آنها بهمنظور ازبینبردن این مشکل دست به مصرف الکل قبل از خواب میزنند. سپس در طول روز به خوردن انواع کافئین روی میآورند و بهاینترتیب اعتیاد آنها شدت بیشتری گرفته و عوارض مصرف الکل نیز در آنها افزایش پیدا میکند.
ترک الکل و بیخوابی
همچنین بعد از قطع ناگهانی و اقدام برای ترک الکل یکی از مشکلاتی که ممکن است به سراغ فرد بیاید بیخوابی است. این اختلال بیخوابی که خود را با عدم به خوابرفتن عمیق و خواب بیکیفیت و کوتاه نشان میدهد، به بیخوابی ناشی از ترک الکل معروف است. برای آشنایی بیشتر با این نوع بیخوابی میتوانید به مقاله ترک الکل و بیخوابی مراجعه کنید.
برای رهایی از عوارض ترک الکل مانند اختلال در خواب بهتر است به کلینیکهای ترک اعتیاد به الکل مراجعه کنید، تا با درستترین و جدیدترین روشها به درمان شما پرداخته شود. مرکز ترک الکل طلوعی دیگر با برخورداری از باتجربهترین پزشکان و روانپزشکان و همچنین با استفاده از خدمات رفاهی مجهز میتواند شما عزیزان را در جهت ترک تخصصی الکل و همچنین درمان اختلالاتی همچون بیخوابی ناشی از مصرف الکل یاری رساند.
📌 منبع: pmc.ncbi.nlm.nih.gov
سوالات متداول
- چرا الکل باعث خوابآلودگی میشود؟
الکل روی سیستم عصبی مرکزی اثر میگذارد و باعث افزایش فعالیت ماده شیمیایی مهاری مغز (GABA) میشود. این افزایش فعالیت باعث آرامش عضلات و کاهش سطح هشیاری میشود و در نتیجه فرد احساس خوابآلودگی پیدا میکند. - آیا این خوابآلودگی به معنای خواب باکیفیت است؟
خیر، الکل ممکن است به شما کمک کند سریعتر به خواب بروید، اما خواب حاصل عمیق و ترمیمکننده نیست. الکل چرخه طبیعی خواب و مراحل REM را مختل میکند، بنابراین بعد از خواب کوتاه یا بیکیفیت، فرد همچنان خسته و کمانرژی خواهد بود. - چرا بعد از مصرف الکل نیمهشب بیدار میشوم؟
پس از چند ساعت، اثر آرامبخش الکل کاهش مییابد و بدن وارد مرحلهای از بیداریهای شبانه میشود. این موضوع باعث میشود فرد نوسانات خواب و بیداری مکرر را تجربه کند. - آیا مقدار کم الکل هم باعث خوابآلودگی میشود؟
بله، حتی مصرف کم الکل میتواند اثر آرامبخشی روی مغز داشته باشد و احساس خوابآلودگی ایجاد کند، اما شدت و کیفیت این خواب به میزان مصرف و وزن، جنسیت و متابولیسم فرد بستگی دارد. - مصرف الکل قبل از خواب چه خطراتی دارد؟
خواب ناشی از الکل ممکن است موجب مشکلاتی مانند خر و پف، کاهش کیفیت تنفس، بیخوابی در نیمهشب و خواب سطحی شود. همچنین مصرف مکرر الکل برای خواب میتواند منجر به وابستگی و اختلالات مزمن خواب شود.
3 پاسخ
آیا الکل باعث بی خوابی میشه؟
شراب خواب آوره؟
چرا بعد از خوردن مشروب خوابم میگیره